Иргэн бүрт 857,000₮ өгөх тухай өргөдлийг УИХ-д хэлэлцлээ

Ангилал: Хуралдааны тойм

Холбогдох гишүүд: Жуков Алдаржавхлан, Оюунсайхан Алтангэрэл, Норов Алтанхуяг, Наранцэцэг Алтаншагай, Дашзэгвэ Амарбаясгалан, Сайнбуян Амарсайхан, Очирбат Амгаланбаатар, Чинбаатар Анар, Аюуш Ариунзаяа, Тилеухан Аубакир, Хүрэлбаатар Баасанжаргал, Цэнд Баатархүү, Мягмарсүрэн Бадамсүрэн, Энхтайван Бат-Амгалан, Бат Батбаатар, Далай Батбаяр, Ринчиндорж Батболд, Жигжид Батжаргал, Дамба Батлут, Отгоншар Батнайрамдал, Жамба Батсуурь, Нацагдорж Батсүмбэрэл, Халтмаа Баттулга, Батмөнх Батцэцэг, Пүрэв Батчимэг, Энхбаяр Батшугар, Бат-Өлзий Бат-Эрдэнэ, Жадамба Бат-Эрдэнэ, Баярмагнай Баярбаатар, Жудаг Баярмаа, Жадамбаа Баясгалан, Булан Бейсен, Хөххүү Болормаа, Энхбат Болормаа, Хүрэлбаатар Булгантуяа, Дулам Бум-Очир, Шинэбаяр Бямбасүрэн, Сандаг Бямбацогт, Жанчив Галбадрах, Амгаланбаатар Ганбаатар, Гомбо Ганбаатар, Жамбал Ганбаатар, Сайнхүү Ганбаатар, Дашдондог Ганбат, Пүрэвжав Ганзориг, Даваасамбуу Ганмаа, Лувсанням Гантөмөр, Хассуурь Ганхуяг, Мөнгөнцог Ганхүлэг, Цэрэнпил Даваасүрэн, Гонгор Дамдинням, Тогмид Доржханд, Борхүү Дэлгэрсайхан, Болд Жавхлан, Хажекбер Жангабыл, Батбаяр Жаргалан, Дамдинсүрэн Жаргалсайхан, Сонгобай Замира, Батжаргал Заяабал, Жаргалсайхан Золжаргал, Сархад Зулпхар, Цагаанхүү Идэрбат, Чулуунбилэг Лодойсамбуу, Ганзориг Лувсанжамц, Сүрэнжав Лүндэг, Мэндбаяр Мандхай, Лхагва Мөнхбаатар, Цагаанхүү Мөнхбат, Лувсанбямбаа Мөнхбаясгалан, Тогтмол Мөнхсайхан, Баатаржав Мөнхсоёл, Пүрэвбаатар Мөнхтулга, Цэндсүрэн Мөнхтуяа, Загджав Мэндсайхан, Бадрах Найдалаа, Нанзад Наранбаатар, Пүрэвсүрэн Наранбаяр, Мөнхтөр Нарантуяа-Нара, Чинбат Номин, Одсүрэн Номинчимэг, Нямтайшир Номтойбаяр, Эрдэнэбилэг Одбаяр, Салдан Одонтуяа, Ухнаа Отгонбаяр, Ганбат Очирбат, Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэ, Бадамдорж Пунсалмаа, Даваахүү Пүрэвдаваа, Бөхчулуун Пүрэвдорж, Дүгэр Рэгдэл, Пүрэвжав Сайнзориг, Цэнд Сандаг-Очир, Отгон Саранчулуун, Мягмардаш Сарнай, Лхагвасүрэн Соронзонболд, Ренчинбямба Сэддорж, Цэвэгдорж Туваан, Буяа Тулга, Банзрагч Түвшин, Хишигдэмбэрэл Тэмүүжин, Ганзориг Тэмүүлэн, Агваанлувсан Ундраа, Чинбат Ундрам, Ням-Осор Учрал, Болд Уянга, Гончигдорж Уянгахишиг, Доржсүрэн Үүрийнтуяа, Ганбат Хосбаяр, Бадарч Хэрлэн, Даваа Цогтбаатар, Дамдин Цогтбаатар, Одон Цогтгэрэл, Саруулсайхан Цэнгүүн, Жигжидсүрэн Чинбүрэн, Баттогтох Чойжилсүрэн, Өлзийхүү Шижир, Лувсанцэрэн Энх-Амгалан, Баттөмөр Энхбаяр, Жадамба Энхбаяр, Лутаа Энхнасан, Доржзовд Энхтуяа, Дашцэрэн Энхтүвшин, Мөнхчулуун Энхцэцэг, Сүхбаатар Эрдэнэбат, Сүхбаатар Эрдэнэболд, Равжих Эрдэнэбүрэн

Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулганы өнөөдрийн (2026.11.05) нэгдсэн хуралдаан Улсын Их Хурлын 68 гишүүн хүрэлцэн ирснээр 54 хувийн ирцтэйгээр 10.00 цагт эхэллээ. Өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаанаар таван асуудал хэлэлцэхээр Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт танилцуулав.

Нэгдсэн хуралдааны эхэнд Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт энэ оны 10 дугаар сарын 30-ны өдөр Улсын Их Хурлын гишүүн Т.Мөнхсайхан, П.Ганзориг, О.Саранчулуун, Б.Хэрлэн нарын өргөн мэдүүлсэн Эрүүл мэндийн тухай хуулийн /Шинэчилсэн найруулга/ төслийг Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороонд хуваарилсан талаар мэдээллээ.

Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 95 дугаар зүйлийн 95.3 дахь хэсэгт “Нийтийн өргөдлийг дэмжсэн иргэдийн санал энэ хуулийн 95.2-т заасан тоонд хүрмэгц Улсын Их Хурлын дарга саналыг хэлэлцүүлж шийдвэрлүүлэхээр холбогдох Байнгын хороонд ажлын 5 өдрийн дотор хуваарилж, нэгдсэн хуралдаанд танилцуулна” хэмээн заасан байдаг. Энэ дагуу иргэн Х.Оюунбилэгийн нийтийн ашиг сонирхлыг хөндсөн “Оюу толгойн ашиг болох 3 их наядаас иргэн бүрд 857000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх хуулийн төсөл санаачлах тухай” өргөдлийг 2026 оны 10 дугаар сарын 23-ны өдөр санаачилжээ. Уг өргөдлийг 11 дүгээр сарын 02-ны өдөр хүртэлх хугацаанд Монгол Улсын 18 насанд хүрсэн 100094 иргэн дэмжсэн тул нийтийн өргөдөлд дурдагдсан асуудлыг шийдвэрүүлэхээр Эдийн засгийн болон Өргөдлийн байнгын хороо, шаардлагатай бол бусад Байнгын хороодод хэлэлцүүлэхээр Улсын Их Хурлын дарга хуваарилж, нэгдсэн хуралдаанд танилцуулав.

“Оюу толгой” төслийн ногдол ашгийг иргэдийн хувь дансанд шилжүүлэх нийтийн өргөдлийг 100 мянга гаруй иргэн дэмжсэн байгаа нь тэр тооны хүний дуу хоолой, хүсэл, хүлээлт гэдгийг Улсын Их Хурлын дарга тэмдэглэн хэлсэн. “Үүнийг ард түмний төлөөлөл болсон Улсын Их Хурал анхааралтай сонсож, хуулийн дагуу хэлэлцэж, хариуцлагатай шийдвэр гаргах ёстой. Монгол Улсын Үндсэн хуульд газрын хэвлийн баялгийн үр өгөөжийг одоо ба ирээдүйн үеийн иргэдэдээ тэгш, шударга хүртээх зарчмыг маш тодорхой заасан байдаг. Байгалийн баялгийн эзэн нь ард түмэн юм бол өгөөжийн эзэн нь ч бас ард түмэн байх ёстой. Гэхдээ байгалийн баялгийнхаа өгөөжийг хэрхэн хүртээх вэ гэдэг дээр сэтгэлийн хөөрлөөр биш, нарийн тооцоо судалгаатай, хариуцлагатай хандах ёстой. Оюу толгой ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээ 2009 онд батлагдсан. Үүнээс хойш үе үеийн Улсын Их Хурал, Засгийн газар үр өгөөжийг Монголын ард түмэнд хүртээх, Монголын талын үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр олон шийдвэр, тогтоол гаргаж ирсэн. Ийн 17 жилийн дараа бид анх удаа ногдол ашиг авахаар болж байгаа. Өмнө нь 2037 оноос авах ёстой байсан ногдол ашгийг 10 жилээр наашлуулж, 2027 оноос авах нөхцөл, боломжийг бүрдүүлж, энэ шийдвэрийг гаргахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн Засгийн газарт талархлаа илэрхийлье. Үүнд Улсын Их Хурал, Засгийн газар, ард түмэн нэг талдаа байж, шийдвэрлэх нөлөө үзүүлсэн” хэмээлээ.

Цаашид хоёр асуудалд анхаарах шаардлагатайг С.Бямбацогт дарга тэмдэглэж байлаа. Нэн тэргүүнд ногдол ашгийн талаарх асуудлыг албан ёсны гэрээ болгож, Засгийн газар яаралтай албажуулж оруулж ирэх ёстой бөгөөд үүнд Засгийн газар онцгой анхаарахыг санууллаа. Холбогдох нийтийн өргөдлийг 100 мянга гаруй иргэн дэмжсэн тул хуулийн дагуу үүнийг Улсын Их Хурал хэлэлцэн шийдвэрлэх үүрэгтэй. Үүн дээр Улсын Их Хурал, холбогдох Байнгын хороод анхаарч ажиллах шаардлагатайг тэмдэглэв. Иргэдэд, эдийн засагт ээлтэй, хамгийн үр өгөөжтэй, оновчтой, зөв шийдвэр гаргахад анхаарч Улсын Их Хурлын холбогдох Байнгын хороод ажлын хэсгээ байгуулж, холбогдох шийдвэрийн төслийг яаралтай боловсруулж, өргөн мэдүүлэх нь зүйтэй хэмээсэн. “Нухацтай, тооцоо судалгаатай, хариуцлагатай хандах ёстой, 100 гаруй мянган иргэний хүсэлт, хүлээлтийг бид шийдвэрлэх ёстой. Энэ тал дээр Эдийн засгийн байнгын хороо, холбогдох Байнгын хороод хариуцлагатай хандаж, холбогдох асуудлыг шуурхай боловсруулан, Улсын Их Хурлаар хэлэлцүүлэхийг чиглэл болгож байна” гэлээ.

Дараа нь Улсын Их Хурал дахь АН-ын бүлгээс өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэхээр тогтсон асуудлын дарааллыг өөрчлөх горимын саналыг хуульд заасны дагуу өмнөх өдрийн 17.00 цагаас өмнө үндэслэлээ тодорхой бичиж Улсын Их Хурлын даргад ирүүлсний С.Бямбацогт дарга уншиж танилцуулаад, холбогдох санал хураалтыг явуулав. Санал хураалтад оролцсон гишүүдийн олонх дэмжснээр энэ өдрийн нэгдсэн хуралдааны хэлэлцэх асуудлын гуравдугаарт бичигдсэн байсан Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан нарын 13 гишүүн 2026.10.23-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Усны тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг хоёрдугаарт хэлэлцэхээр боллоо.

Эхлээд Улсын Их Хурлын гишүүн Т.Мөнхсайханы 2026 оны 7 дугаар сарын 01-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Эрүүл мэндийн ажилтны тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явуулав.

Төсөл санаачлагчийн илтгэлийг Улсын Их Хурлын гишүүн Т.Мөнхсайхан танилцууллаа. Монгол Улсын иргэн эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ авах Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхтэй. Энэ эрхийн бодит хэрэгжилтийг өдөр тутам хангаж буй үндсэн хүчин зүйл нь эрүүл мэндийн ажилтан гэлээ. Тэд аюулгүй орчинд, зохистой ачаалалтай ажиллах, мэдлэг, ур чадвараа тогтмол дээшлүүлэх, мэргэжлийн шийдвэрээ хараат бусаар гаргах боломжтой байх ёстой. Үүний зэрэгцээ өвчтөн мэдээлэл авах, гомдлоо шийдвэрлүүлэх, учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэх баталгаатай байх шаардлагатай хэмээн үзэж буйгаа дурдсан. Хуулийн төслөөр эдгээр асуудлыг харилцан уялдаатай зохицуулахыг зорьсон болохоо тодотгов.

2025 оны Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвийн статистик мэдээллээр эрүүл мэндийн салбарт нийт 4700 гаруй байгууллага үйл ажиллагаа явуулж, 67 мянга орчим ажилтан хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах үйлсэд зүтгэж байгаа бөгөөд хүний нөөцийн тоон үзүүлэлтээс үл хамааран хүртээмж, хуваарилалт, тогтвортой ажиллах нөхцөл, мэргэжлийн хөгжлийн бодит баталгаа нь салбарын үр ашиг үйлчилгээний чанарт шууд нөлөөлж байна гэдгийг тэмдэглэв. Тухайлбал, 10 мянган хүн амд ногдох эрүүл мэндийн салбарын ажилтны тоо Улаанбаатар хотод 253.4, аймгуудын дүнгээр 157.1 байгаа нь хүний нөөцийн байршил, хүртээмж, ачаалал жигд бус, харилцан адилгүй ялгаатай байгааг харуулж байгаа болохыг танилцуулав.

2023 оны эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудын нийгмийн баталгааны суурь судалгааны дүгнэлтээр эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудын бодит орлого хангалтгүй гэсэн дүгнэлт гарсныг мөн төслийн танилцуулгад дурдсан. Судалгаанд оролцсон 5 хүн тутмын 1 нь хүн амын амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой, эрүүл мэндийн салбарын нийт ажилтны анхдагч хэрэгт хэрэгцээний хүрэлцээт байдлын дундаж утга 9 байхаас 2.73 байгаа нь өрхийн наад захын хэрэгцээгээ хангах чадамж сул, эмзэг байгааг илрэл гэлээ. Судалгаанд оролцогчдын 89.2 хувь нь ямар нэгэн зээлтэй, нэг хүн дунджаар хоёр төрлийн зээлтэй гэсэн дүн гарсан гэв. Орлогын хүрэлцээгүй байдлаас гадна судалгаанд оролцсон эрүүл мэндийн салбарын 655 ажилтны 11 хувь нь өрх толгойлсон, 44.1 хувь нь бага насны хүүхэдтэй, 46.9 хувь нь галлагаатай сууцад амьдардаг, 18.7 хувь нь бусдын өмчлөлийн болон түрээсийн байранд амьдарч байгаа болохыг дурдав.

Судалгаанд хамрагдсан эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудын 2 хүн тутмын 1 нь өөрийн эрүүл мэндийг “дунд” болон “муу” гэж үнэлсэн, биеийн болон сэтгэцийн эрүүл мэндийн байдал нь дундаас доогуур байгаа нь тэдний амьдралын чанар муу байгааг илтгэж байгаа гэсэн. Судалгаанд оролцогчид эрүүл мэндийн салбарын ажилтнууд маш их ачаалалтай ажиллаж байгаагийн гол шалтгааныг хүний нөөцийн дутагдал, мэргэжилтэн бэлтгэж буй байдал, газар нутгийн алслагдсан байдал болон цалин, урамшуулал бага байгаатай холбоотой гэж үзжээ.

Эрүүл мэндийн яамны дэргэдэх Эмнэлгийн мэргэжлийн ёс зүйн хяналтын хороо сүүлийн 5 жилийн байдлаар 600 орчим өргөдөл, гомдлыг эрүүл мэндийн ажилтан, иргэдээс хүлээн авч хянан шийдвэрлэсэн байна. Мөн цагдаагийн байгууллагаас сүүлийн 5 жилийн хугацаанд Эрүүгийн хуулийн 15.1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт 149 эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэнд хэрэг үүсгэн шалгасан аж. Түүнчлэн Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс ирүүлсэн мэдээлэлд 2021-2024 оны байдлаар нийт 40 хэрэгт 83 эмч, мэргэжилтнийг холбогдуулан шүүхээр шийдвэрлэсэн бөгөөд 44 эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэн ял шийтгүүлсэн гэв. Өнөөгийн нөхцөлд эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүд ажлын ачаалал, үйлчлүүлэгчдээс ирж байгаа дарамт, шүүхийн маргаан, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх эрх зүйн орчноос шалтгаалан мэргэжлийн үйл ажиллагаагаа гүйцэтгэхээс татгалзах, зайлсхийх, онош баталгаажуулах шинжилгээнүүдийг өвчтөнд санал болгох зэрэг нөхцөлийн шалтгаан болж буйг судалгаагаар тогтоосон бөгөөд үүнийг хамгаалалтын анагаах ухаан гэж тодорхойлсон байдаг аж. Энэ тохиолдолд өвчтөн шаардлагатай эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ авч чадахгүй хугацаа алдах, өвчин хүндрэх зэрэг эрсдэл учирч болзошгүй бөгөөд цаашилбал эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний зардлыг нэмэгдүүлэх сөрөг үр дагавар үүсдэг байна. Иймээс эрүүл мэндийн салбарын ажилтны эрх зүйн байдлыг бие даасан хуульд цогцоор нь зохицуулж, хүний нөөцийн төлөвлөлт, менежмент, ажлын байрны аюулгүй байдал мэргэжлийн ур чадварын баталгаа ёс зүй, өөрөө удирдах байгууллага, мэргэжлийн хариуцлага, даатгал, маргаан шийдвэрлэх журам зэрэг зохицуулалтыг нэг мөр ойлгомжтой болгох шаардлага үүссэн хэмээн төсөл санаачлагч үзсэн байна.

Төслөөр эрүүл мэндийн салбарын ажилтны эрх зүйн байдлыг бие даасан хуулиар тодорхойлж, ажиллах нөхцөл, нийгмийн баталгаа, мэргэжлийн хөгжил, ёс зүй хариуцлагыг нэгтгэн зохицуулахаар тусгасан гэв. Төсөл санаачлагч гишүүн, энэ хуулийн төслийг эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэн болон үйлчлүүлэгч хоорондын итгэлцлийг сэргээх ач холбогдолтой хэмээн үзэж байгаа гэв. Эрүүл мэндийн ажилтны эрх хамгаалагдаж үүрэг хариуцлага нь тодорхой болсон үед л иргэн шаардлагатай тусламжаа цаг алдалгүй чанартай, аюулгүй авах баталгаа бүрдэнэ хэмээн төсөл санаачлагч онцлон танилцуулсан.

Хуулийн төсөл 9 бүлэг, 93 зүйлтэй аж. Энэ хүрээнд, эрүүл мэндийн ажилтны аюулгүй ажиллах нөхцөлийг хангах үүргийг байгууллага тодорхой хүлээлгэхээр холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ. Эрсдэлийн үнэлгээ хийх, хамгаалах хэрэгсэл, шаардлагатай тоног төхөөрөмжөөр хангах, халдвар, осол, гэмтлээс сэргийлэх зохицуулалтыг тусгасан, ажлын ачааллыг мэргэжил, тусламжийн төрөл, үйлчлүүлэгчийн урсгалд нийцүүлж, ээлж, жижүүр, дадлагын горимоор зохицуулах юм байна. Тухайлбал, жижүүрийн бүх хугацааг ажилласан цагт тооцох, дараалсан хоёр ээлжийн хооронд 12 цагаас доошгүй амрах заалт оруулсан гэв. Мөн хүчирхийлэл, дарамтаас хамгаалах дотоод тогтолцоо, мэргэжлээсээ халшрахаас сэргийлэх сэтгэл зүйн туслалцаа авах нөхцөлийг бүрдүүлэх үүргийг байгууллага хүлээх аж.

Ажилтны нийгмийн баталгааг хөдөлмөрийн онцлогтой нь уялдуулахаар холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ. Төрийн болон орон нутгийн өмчит байгууллагын ажилтны цалингийн тусгай сүлжээний доод жишиг, тэтгэвэрт гарах үеийн тэтгэмж, анхан шат болон орон нутагт тогтвортой ажиллах дэмжлэгийн талаар тусгажээ. Эрүүл мэндийн үзлэг, нэмэгдэл, амралт, мэргэжил дээшлүүлэх сургалт, орон сууцын дэмжлэгийг хуульд заасан нөхцөл шалгууртайгаар тусгасан байна. Ажил үүргээ гүйцэтгэж яваад амь нас, эрүүл мэндээрээ хохирсон ажилтан болон түүний гэр бүлд үзүүлэх тусламж, төлбөрийг мөн тусгайлан анхаарах шаардлагатай хэмээн үзэж, холбогдох зохицуулалтыг төсөл тусгасан байна.

Мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх болон мэргэжлийн хөгжлийн тогтолцоог тодорхой болгох аж. Шалгалт авах, зөвшөөрөл олгох, сунгах, түдгэлзүүлэх, сэргээх үндэслэл журмыг хуульчилж, төгсөлтийн дараах сургалт, тасралтгүй боловсрол, мэргэжлийн зэрэгтэй уялдуулсан гэлээ. Резидент эмчийн сургалт, хяналттай ажиллах хүрээ, эрх, үүргийг тодорхойлсжээ. Эмнэлгийн бусад мэргэжилтний бүртгэл, мэргэжлийн зэрэг эрх үүрэг хориглох үйл ажиллагаа мөн зохицуулсан байна. Ингэснээр ямар ажил үйлчилгээг, хэн, ямар эрхтэйгээр үзүүлэх нь ойлгомжтой болно хэмээн төсөл санаачлагч үзсэн байна. Эмнэлзүйн шийдвэрийг хууль, стандарт, шинжлэх ухааны нотолгоонд тулгуурлан бие даан гаргах эрхийг баталгаажуулах шаардлагатай гэв. Энэ эрхтэй хамт өвчтөнд эмчилгээний мэдээлэл, эрсдэлийг тайлбарлах, зөвшөөрөл авах, нууцыг хадгалах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс ангид байх үүргийг тодорхойл тусгажээ.

Мэргэжлийн өөрийн удирдлага, хяналт, хариуцлагыг хэрэгжүүлэх тогтолцоог бүрдүүлэх зохицуулалтуудыг төсөлд тусгасан байна. Эмнэлгийн мэргэжилтний нэгдсэн холбоог өөрийн удирдлагатай, заавал гишүүнчлэлтэй, нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээд байхаар тодорхойлсон байна. Холбоо нь мэргэжилтний бүртгэл, тасралтгүй хөгжил, ёс зүй, мэргэжлийн хариуцлага, эрх ашгийг хамгаалах чиг үүрэгтэй байх аж.