Нийслэлийн Засаг дарга Х.Нямбаатрыг 500 тэрбум төгрөгийн авлигын хэргээр яллагдагчаар татлаа

Авлигатай тэмцэх газраас авлигын гэмт хэрэг мөрдөн шалгах болон хяналт шалгалт, дүн шинжилгээний чиглэлээр сүүлийн үед авч хэрэгжүүлсэн зарим үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл өгөв.

Хэвлэлийн бага хуралд Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтсийн дарга, эрхэлсэн комиссар Х.Буянтүмэн, мөн хэлтсийн албаны дарга, ахлах комиссар Э.Оюунболд, Хяналт шалгалт, дүн шинжилгээний хэлтсийн дарга, эрхэлсэн комиссар Н.Дамдинсүрэн, Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах ажилтан, комиссар Б.Билэгт нар оролцож, цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл өгч, сэтгүүлчдийн асуултад хариуллаа.

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтсийн дарга, эрхэлсэн комиссар Х.Буянтүмэн “Авлигатай тэмцэх газарт нэр бүхий иргэнээс ирүүлсэн гэмт хэргийн талаарх мэдээллийг хүлээн авч шалган, нийслэл Улаанбаатар хотод хэрэгжиж буй томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдтэй холбоотой авлига, албан тушаалын гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл байж болзошгүй гэж үзэж 2026 оны 5 дугаар сард Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны цаг хүрээ, ээдрээ төвөгтэй байдлыг харгалзан мөрдөх байгууллагуудын хамтарсан ажлын хэсэг байгуулах хүсэлтийг Улсын ерөнхий прокурорын газарт тавьсан. Улсын ерөнхий прокурорын газраас саналыг хянан үзээд мөрдөн шалгах ажиллагааг хэд хэдэн байгууллагаар хамтарч явуулах тогтоол гаргасан. Энэ тогтоолын дагуу Авлигатай тэмцэх газар, Тагнуулын ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга нарын хамтарсан ажлын хэсэг байгуулагдан ажиллаж байна. Ажлын хэсэг нь нийслэлд хэрэгжүүлж байгаа 24 мега төсөл, түүний дотор “Туулын хурдны зам”, “Шинэ тойрог авто зам”, “Сэлбэ дэд төв” зэрэг төсөлтэй холбогдуулан хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын ажиллагааг явуулж байна.

Дээрх 24 төсөл хөтөлбөртэй холбогдуулан ажлын хэсгээс нийт 6 хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээн, мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагааны хүрээнд маш их хэмжээний цахим файл, тендер сонгон шалгаруулалтын болон санхүүгийн баримтуудыг нийт 40 гаруй удаагийн үзлэг нэгжлэгээр холбогдох байгууллагуудаас хураан авсан. Мөн төсөл, нэгж хариуцсан албан тушаалтнууд болон уг төслийг хэрэгжүүлэхэд оролцсон аж ахуйн нэгжүүдийн удирдлагууд зэрэг өнөөдрийн байдлаар 200 орчим хүнээс гэрчийн мэдүүлэг авах, хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах, ирүүлсэн файл материалуудад үзлэг шинжилгээ хийх, санхүүгийн мөрдлөг явуулах, хуульд заасны дагуу зарим холбогдох мэргэжлийн байгууллагуудад хандаж дүгнэлт гаргуулах зэрэг ажиллагааг хийн, мөрдөн шалгах ажиллагааг үргэлжлүүлж байна.

Шалгасан 6 хэргээс 4 хүнд холбогдох 1 хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааг бүрэн дуусгаж, шүүхэд шилжүүлэх саналтай Нийслэлийн Прокурорын газарт шилжүүлсэн. Үлдсэн 5 хэрэг дээр эрүүгийн болон санхүүгийн мөрдөн шалгах ажиллагааг өнөөдрийг хүртэл үргэлжлүүлэн явуулж байна. Өнөөдрийн байдлаар 9 хүнийг эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татсан, хуульд заасан таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч шалгаж байна. Одоогоор тогтоогдоод байгаа хэргийн нөхцөл байдлын талаар прокурорын зөвшөөрсөн хэмжээнд та бүхэнд товч танилцуулъя.

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаар ажиллаж байсан Х.Нямбаатар нь “Туулын хурдны зам”-ын гүйцэтгэгчээр шалгарсан нэр бүхий хуулийн этгээдэд урьдчилгаа төлбөрийн 500 тэрбум төгрөгийг олгохдоо Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.4-т заасныг зөрчиж, санхүүжилтийн гүйлгээ хийх эрхийг тухайн үед Нийслэлийн Засаг даргын орлогчоор ажиллаж байсан Т.Даваадалайд шилжүүлж, хуульд заасан шаардлага хангаагүй, баталгаа гаргах эрхгүй этгээд байхад 500 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийн эрхийг нээж, олгосон нь бусдад эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон гэмт хэргийн шинжтэй гэж үзэж 2026 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдөр Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татсан. Тухайн үед Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газрын Хөрөнгө оруулалтын газрын даргаар ажиллаж байсан Б гэдэг албан тушаалтан урьдчилгаа төлбөрийн 500 тэрбум төгрөгийг шилжүүлэх хууль зүйн боломжгүй байна гэж санхүүжилтийн эрх нээхээс татгалзсан байхад Х.Нямбаатар нь энэ хүнээс Т.Даваадалай руу нээх эрхийг шилжүүлсэн байдаг. Энэ хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагаа үргэлжлэн явагдаж байна.

Яллагдагчаар татагдсан тогтоолыг хуульд заасны дагуу танилцуулах ёстой. Энэ зорилгоор сэжигтэн Х.Нямбаатарыг дуудан ирүүлэх бичгийг удаа дараа хүргүүлэхэд ирээгүй. Шалгаад үзэхэд Х.Нямбаатар 2026 оны наймдугаар сарын 10-ны өдөр Монгол Улсын хилээр гадагшаа нэвтэрсэн бүртгэлтэй байна. Хаяг байршлыг нь тодруулахаар Цагдаагийн ерөнхий газрын Интерполын үндэсний товчооны ажлын албаны шугамаар дамжуулан олон улсын цагдаагийн байгуулагад хандсан. Одоогоор албан бус мэдээллээр Канад улсад түр оршин сууж байгаа гэдэг мэдээллийг авсан. Монгол Улс, Канад улс хооронд эрүүгийн хэрэгт харилцан туслалцаа үзүүлэх тухай гэрээ байхгүй. Гэхдээ Монгол Улс, Канад Улс хоёулаа Авлигын эсрэг НҮБ-ын конвецид нэгдсэн. Гэмт хэрэг үйлдсэн этгээд өөрийнх нь нутаг дэвсгэрт байвал тухайн улсад шилжүүлэн өгөх хуулийн зохицуулалттай. Бид олон улсын байгууллагад хүсэлтээ хүргүүлсэн, одоогоор албан ёсоор хариу ирээгүй байна.

Туулын хурдны замын төсөл дээр сэжигтэн Х.Нямбаатараас гадна таван албан тушаалтныг албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэж үзэж, яллагдагчаар татсан. Туулын хурдны замын гүйцэтгэгч компанийн арилжааны банкны 14 дансанд байгаа 339,0 тэрбум төгрөгийн хөрөнгийг шилжилт хөдөлгөөнийг зогсоож царцаасан. Урьдчилгаа төлбөр болох 500 тэрбум төгрөгөөс 339,0 тэрбум төгрөгийг дансанд нь царцаасан бол 160 орчим тэрбум төгрөгийг төслийн үйл ажиллагаанд зарцуулсан нөхцөл байдал тогтоогдсон. Мөн Туулын хурдны замын төслийг хэрэгжүүлэх явцад нийслэлийн ногоон бүсийн 7.2 га талбай өртсөн. Туул голын бургасан ойг шилжүүлж, төслийг хэрэгжүүлэх ёстой байтал огт шилжүүлэхгүйгээр хавтгайруулан огтолж 352,2 сая төгрөгийн хохирол учруулсныг ойн мэргэжлийн байгууллагынхан тогтоосон.

Шинэ тойрог авто замын техник эдийн засгийн үндэслэл, зураг төсөв нэртэй 16,9 тэрбум төгрөгийн өртөг бүхий тендер зарласан. Тендерийн сонгон шалгаруулалтыг Нийслэлийн Засаг даргын орлогчоор ажиллаж байсан Т.Даваадалай хийж, хамаарал бүхий гурван этгээдтэй нийлж, хууль бусаар шалгаруулсан. Энэ үндэслэлээр Т.Даваадалай болон гурван албан тушаалтныг их хэмжээний ашиг олж, мөнгө угаасан гэмт хэргээр Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.2 дахь хэсэг, 18.6.2 хэсэгт зааснаар тус тус эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татсан. Хэргийг мөрдөн шалгаж дууссан. Хэргийг шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүлж, Баянзүрх, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд хүргүүлээд байна. Хэргийн урьдчилсан хэлэлцүүлгийн тов зарлагдаагүй байна. Энэ хэрэгт холбогдуулан Т.Даваадалай болон бусад этгээдийн 6,2 тэрбум төгрөгийн үл хөдлөх болон мөнгөн хөрөнгийг битүүмжилж, хамгаалсан.

Сэлбэ дэд төвийн төсөлтэй холбоотой долоон багц тендер зарласан байдаг. Нийт 994 айлын 14 блок барилга нь 223,4 тэрбумын төсөвт өртөгтэй. Энд нэр бүхий хуулийн этгээдийг сонгон шалгаруулахдаа хариуцаж байсан албан тушаалтнууд бусдад эдийн засгийн давуу байдал олгосон үндэслэлээр мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байна. Үүнд Нийслэлийн ИТХ-ын төлөөлөгч этгээд өөрийн хамаарал бүхий хуулийн этгээдийг шалгаруулахад оролцсон хэргийг шалгаж байна.

Х.Нямбаатарыг өөрийн хамаарал бүхий хуулийн этгээд, иргэнд 20 гаруй тендерийг хууль бусаар шалгаруулж, санхүүжилт олгосон байж болзошгүй гэдэг асуудлаар шалгаж байна. Тухайлбал, Х.Нямбаатар нь өөрийн хамаарал бүхий нэгдмэл ашиг сонирхолтой С гэж хүний үүсгэн байгуулсан нэр бүхий хуулийн этгээдийг 2024 оны хоёрдугаар сарын 7-ны өдөр Сэлбэ дэд төвийн гэр хорооллыг дахин төлөвлөж, барилгын зураг төсөв боловсруулах ажлыг 3,8 тэрбум төгрөгөөр хийх тендерт хууль бусаар шалгаруулсан гэж буруутган шалгаж байна. Мөн энэ хуулийн этгээдийг 2025 оны дөрөвдүгээр сард нийслэлийн Худалдан авах ажиллагааны газраас зарласан СТӨ-ний засварын ажлыг 678,0 сая төгрөгөөр хийх ажилд хууль бусаар шалгаруулжээ. Мөн Хэнтий аймгийн Бэрх тосгонд 2023 оны есдүгээр сард 640 хүүхдийн сургуулийн барилгын ажлыг 1,7 тэрбумаар хийх төсөвт өртөгтэй тендерт хууль бусаар шалгаруулж, санхүүжилт олгосон хэргүүдийг мөрдөн шалгаж байна” гэв.

Мэдээллийн дараа сэтгүүлчдийн сонирхсон асуултад хариулт өгөв.

-Х.Нямбаатар нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн хууль бус хөрөнгийн талаар маш их мэдээллийг хийсэн. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн асуудлыг АТГ-аас шалгаж байгаа юу?

Н.Дамдинсүрэн: -Авлигын эсрэг хуулийн 15 дугаар зүйлд зааснаар нийтийн албан тушаалтнууд жил бүрийн 2 дугаар сарын 15-ны дотор ХАСХОМ гаргаж бүртгүүлдэг. Тэдгээрт холбогдох хяналт шалгалтын ажиллагааг Авлигын эсрэг хуулийн 13 дугаар зүйлд заасны дагуу явуулдаг. АТГ-т 2026 оны байдлаар 220 төрийн өндөр болон түүнтэй адилтгах албан тушаалтнууд хөрөнгө орлогоо мэдүүлсэн. Үүнээс бид хяналт шалгалтын ажиллагааг тогтмол явуулж байгаа. Хяналт шалгалтын ажиллагааг АТГ төлөвлөгөөт болон төлөвлөгөөт бус хэлбэрээр явуулдаг. Төлөвлөгөөт бус хяналт шалгалтыг иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагаас ирүүлсэн болон олон нийтийн цахим сүлжээнд нийтлэгдсэн гомдол мэдээллийн хүрээнд хийдэг.

Төлөвлөгөөт бус хяналт шалгалтын хувьд таны сая асуусантай холбогдуулан 2025 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй холбогдуулан нэр бүхий иргэнээс ирүүлсэн гомдол мэдээллийн дагуу хөрөнгө орлогын мэдүүлэгт нь хяналт шалгалтын ажиллагааг явуулсан. Мэдүүлэг гаргагчийн 2025 оны хөрөнгө орлогын мэдүүлэгт хяналт шалгалтын ажиллагааг явуулаад Авлигын эсрэг хуулийн 12 дугаар зүйлд зааснаар өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн орлогыг үнэн зөв мэдүүлэх үүргээ хэрэгжүүлж ажилласан байна гэж дүгнэн тухайн нэр бүхий иргэнд хариуг хүргүүлж шийдвэрлэсэн.

-ХОМ-ийн хяналт шалгалтыг яаж явуулдаг вэ?

-Зөвхөн өөрийнх нь гаргасан тайлбараар явуулахгүй. Төрийн байгууллагуудын мэдээллийн сан, орлого ба зарлагын гүйлгээний бүх тайлан, тухайн мэдүүлэг гаргагчийн өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн дансны мэдээллүүдийг 2-5 жилээр нь авч хяналт шалгалтын ажиллагааг явуулдаг. Хяналт шалгалтаар нэр бүхий иргэдээс мэдээлээд байгаа шиг хувийн хаус хороолол, нисдэг тэрэг, олон тооны үнэтэй машины цуглуулга, оффис барилга гэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй. Үүнд эргэлзэх, хэн нэгнийг үндэслэлгүйгээр гүтгэж болохгүй. Шалгах эрх бүхий байгууллага нь Авлигын эсрэг хуульд заасны дагуу шалгаж шийдвэрлэсэн гэдгийг албан ёсоор мэдэгдье.

-Ер нь энэ бүртгэлтэй хуулийн этгээдийнх нь мэдээллийг opendata-тай тулгаж шалгадаг уу?

-Бүх төрийн байгууллагын мэдээллийг үндэслэж хяналт шалгалтыг явуулдаг. Энэ асуудал дээр “Илт-Хан” гээд компани нь мэдүүлэг гаргагчийн гэр бүлийн гишүүний өмчлөлд байж байгаад хувь эзэмшдэг компани аялал жуулчлалын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг нөхцөл байдал тогтоогдсон. Ямар нэг компани татварын байгууллагад бүртгэгддэг учраас тэндээс тодруулаад авах боломжтой. Тэгэхээр тэр компани бол бүртгэлтэй байна.

-Тэгэхээр онгоц байхгүй гэсэн үг үү?

-Хэрвээ байгаа бол ямар нэгэн байдлаар тухайн мэдүүлэг гаргагчийн дансны хуулга, бусад холбогдох баримт мэдээллээр онгоцтой холбоотой гүйлгээ гарч таарна. Тийм юм байдаг бол тухайн үед нь шалгаж тогтоогоод холбогдох нэгжид нь шилжүүлээд явах байсан. Тэгэхээр нисдэг тэрэгтэй гэх зүйл тогтоогдоогүй.

-Өнгөрсөн хавар Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ “Голомт банк”-ны 110 сая.ам долларын талаар хэвлэлийн хурал хийж, материалаа танайд өгсөн хэрэг юу болсон бэ? Ерөнхий сайд Н.Учрал Төгрөг нууртай холбоотой асуудлаар гомдол гаргасан. Энэ хэрэг юу болж байгаа вэ?

Х.Буянтүмэн: -Өнөөдрийн мэдээлэлтэй холбогдолгүй ч олон нийтийн дунд явж байгаа мэдээлэл учраас товч мэдээлэл өгье. Прокурорын зөвшөөрөлгүй учраас дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх боломжгүй. “Эрдэнэс тавантолгой” ХК, “Тавантолгой төмөр зам” ХК, “Бодь интернэшнл групп” ХХК-ийн хооронд Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын санхүүжилтийн үед 110 сая ам.долларыг авлигад тараасан гэдэг мэдээллүүд гарсан. Энэ мэдээллийн дагуу хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээгээд мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байгаа. Мөрдөн шалгах ажиллагаагаар “Бодь интернэшнл” ХХК-ийн төсөл нь бүрэн хэрэгжээд дууссан. “Бодь интернэшнл” ХХК-ийн “Тавантолгой төмөр зам”-ын төслийн хэрэгжүүлсэн 2020-2025 оны санхүүгийн үйл ажиллагаанд олон улсын аудитын эрх бүхий хоёр компани хяналт шалгалт хийсэн байдаг. Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад энэ аудитлагдсан тайлангуудыг гаргуулж аваад санхүүгийн мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байгаа. Одоо тогтоогдож буй нөхцөл байдлаар бол урьдчилгаа төлбөрт 110 сая ам.долларын гүйлгээ огт хийгдээгүй. 110 сая ам.доллар буюу их хэмжээний ам.долларыг бэлнээр зарлагдсан баримт тогтоогдоогүй. Харин урьдчилгаа төлбөрт 286,0 тэрбум төгрөгийг олгосон төгрөгийн гүйлгээний баримт байгаа нь аудитын тайлан дотор байна. Тэгэхээр энэ олон нийтийн дунд яригдаад байгаа 110 сая ам.долларыг бэлнээр аваад зарлагдаж тараасан гэдэг мэдээлэл худлаа, үндэслэлгүй зүйл.

Э.Оюунболд: -Төгрөг нууртай холбоотой асуудал дээр хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээгээд мөрдөн шалгах ажиллагааг явуулж байгаа. Прокурорын зөвшөөрөл гараагүй байна. Шаардлагатай гэж үзвэл хэвлэлийн ажилтнаараа дамжуулаад та бүхний асуултад мэдээлэл өгөх боломжтой.