113 албан тушаалт хариуцлага хүлээж, 629 сая ₮-ийн тэжээл бэлтгэнэ

Гол баримт

• Аудитын байгууллагаас 113 албан тушаалтанд хариуцлага тооцох албан шаардлага ирүүлсэн. Ерөнхий сайд Н.Учрал салбарын сайд, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нарт хариуцлага тооцохыг даалгасан.
• Хариуцлага тооцох мэдээллийг 7 хоногт олон нийтэд мэдээлэх үүрэг ЗГХЭГ-ын удирдлагуудад өгөгдсөн.
• 3 газрын дарга ажлаас чөлөөлөгдсөн: Татварын ерөнхий газрын дарга Б.Цогтнаран, Мал эмнэлгийн ерөнхий газрын дарга Х.Алтангэрэл, Хөрөнгө оруулалт, худалдааны газрын дарга Б.Зандан. Үндэс: "хууль хяналтын байгууллага, төрийн албаны зөвлөлөөс ирүүлсэн мэдэгдэл".
• Төрийн нарийн бичгийн дарга, агентлагийн дарга, төрийн албан хаагчийн албан тушаалд нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарлагдсан.
• Хяналт хэрэгжүүлэх газрын шалгалт: Засгийн газрын шийдвэр дунд, доод шатанд гацаж, замхарч байгааг харуулсан.
• Нөмрөгийн дархан цаазат газрын түймэр: Нийт нутаг дэвсгэрийн 80% (468,965.7 га) өртсөн. Бичигт уулын урд Нарийн голын хэсэг, Хавирга уулын урд, баруун хэсэг өртөөгүй үлджээ.
• Зэрлэг амьтны тооцоо (2018, 2022 оны судалгаа): 3,000 гаруй буга, 300 гаруй хандгай, 10,000 гаруй бор гөрөөс байх боломжтой.
• Идэш тэжээл бэлтгэх зардал: 629 сая төгрөг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргахаар шийдвэрлэсэн.

Тоон задлан шинжилгээ

• 113 албан тушаалтанд хариуцлага: Тодорхой тоо (113) нэрлэгдсэн боловч, хэн хэн, ямар хууль зөрчилд, ямар хариуцлага (албан тушаалаас чөлөөлөлт, санхүүгийн бусдал, анхааруулга г.м) тооцогдож буйг тухайн мэдээгээр тодорхойлох боломжгүй. 7 хоногт мэдээлэх гэж байгаа.
• 3 газрын даргын чөлөөлөлт: Нэгэн удаад 3 салбарын дарга чөлөөлөгдсөн. Мэдээгээр "хууль хяналтын байгууллага, төрийн албаны зөвлөлөөс ирүүлсэн мэдэгдэл" гэж л бичигдсэн, ямар нэгэн тодорхой зөрчил, шийдвэр, эсвэл аудитын дүгнэлт заагдсангүй.
• Түймэрийн хэмжээ vs Идэш зардал: 468,965.7 га (80%) өртсөн. Үлдсэн 20%-д (уулын хэсгүүд) амьтдын бүх тоо (13,300 гаруй) нийтлэгдсэн. Нэг амьтны дээд талын зардал: 629 сая ₮ / 13,300 ≈ 47,000 төгрөг/амьтан. Энэ дүн өвс бэлтгэх, тээвэрлэлт, ажиллагааг хамарсан байх магадлалтай.
• Судалгааны хугацаа: 2018, 2022 оны судалгаагаар тооцоолсон (2026 оны өнөөгийн байдлаас 4-8 жил урагшийн мэдээлэл). Түймэр, усны байдал, амьтны нүүдэл өөрчлөгдсөн байж магадгүй.

Пи-ар ба бодит байдал

• Пи-ар: "Хариуцлага тооцохдоо хэлмэгдүүлэхгүй, хууль зөрчсөн нэгнийг хамгаалахгүй" зарчим хэлэлцэгдсэн. 3 газрын даргын чөлөөлөлтийг "хууль хяналт", "төрийн албаны зөвлөл" гэсэн албан ёсны нэр томъоор баримтласан.
• Бодит байдал:
  • 113 албан тушаалтанд хариуцлага тооцох албан шаардлага ирүүлсэн нь их хэмжээтэй (113 хүн). Гэвч хариуцлага төрөл, зөрчийн эрдэмтэн дүгнэлт, шаардлагын эх сурвалж (аудитын дүгнэлт эсвэл хяналтын тайлан) олон нийтэд нээлттэй байхгүй.
  • 3 газрын даргын чөлөөлөлт "мэдэгдэлд үндэслэн" болсон тул, энэ нь албан тушаалын зааврын дагуу (жишээ нь: эрхлэгч албан хаагчийн тогтоол, зөвлөлөх зөвлөл) хийгдсэн эсэхийг шалгах мэдээлэл байхгүй.
  • Нөмрөгийн зардал 629 сая ₮ нөөц сангаас гаргагдаж байгаа нь тусгай захиргааны зардал (contingency) эсвэл нэмэлт тусламжийн санхүүгийн механизм яаж ажиллаж буйг тодорхойлохгүй.
  • Амьтны тоо 2018, 2022 оны урагшийн судалгаагаар тооцоогдсон байгаа тул, одоогийн зэрлэг амьтны тоо, тархалан байршил зөвхөн "биологийн шинжээчдийн судалгаагаар тогтоожээ" гээд л бичигдсэн, шинэ тооллын үр дүн байхгүй.

Анхаарах эрсдэл

• Хариуцлага тооцооны түлхүүр мэдээлэл нээлттэй байхгүй: 113 албан тушаалтанд ямар хариуцлага (цацаал, албан тушаалаас чөлөөлөлт, санхүүгийн бусдал) тооцогдож буйг 7 хоногт мэдээлэх гэсэн ч, аудитын дүгнэлт/шалгалтын тайлан нь нууцлагдаж байгаа юм уу?
• 3 газрын даргын чөлөөлөлтийн үндэслэл халдвартай: "Хууль хяналтын байгууллага, төрийн албаны зөвлөлөөс ирүүлсэн мэдэгдэл" гэсэн л ерөнхий хэллэгтэй, тодорхой зөрчил, хуулийн зүйл, эсвэл аудитын дүгнэлтийн дугаар/огноо заагдсангүй. Энэ нь албан тушаалын зааврын дагуу хийгдсэн эсэхийг шалгахад хэцүү байдал үүсгэнэ.
• Амьтны тооцооны солихгүй байдал: 4-8 жил урагшийн судалгааны тоо (13,300 амьтан) дээр 629 сая ₮ зарцуулах нь одоогийн нарийвчлан тооллын үр дүнгүй. Зэрлэг амьтны тоо, тархалан байршил түймэрийн дараа өөрчлөгдсөн байж магадгүй.
• Идэш тэжээлийн логистик, хяналт: 468,965 га (80%) өртсөн газарт 13,300 амьтны өвс хэрхэн, хэн által, ямар механизмээр хүргэгдэх, хянагдах талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл алга.
• Хяналт хэрэгжүүлэх газрын шалгалтын дүн: Засгийн газрын шийдвэр дунд, доод шатанд "гацаж, замхарч" байгааг олон нийтэд ямар шийдвэр, ямар албан тушаалтанд, ямар салбарт гэдгийг тодорхой мэдээлэлгүйгээр л "шалгалтын дүн харуулж байна" гээд бичигдсэн.

Иргэд асуух ёстой асуултууд

• 113 албан тушаалтанд хариуцлага тооцох албан шаардлагийн дэлгэрэнгүй жагсаалт (хэн, ямар зөрчил, ямар хариуцлага) 7 хоногт ямар байдлаар, хаана (вэбсайт, мэдээллийн систем) нээлттэй болох вэ?
• Б.Цогтнаран, Х.Алтангэрэл, Б.Зандан нарын чөлөөлөлтийн үндэс болсон "хууль хяналтын байгууллага, төрийн албаны зөвлөлөөс ирүүлсэн мэдэгдэл" -ийн дугаар, огноо, зөрчийн эсрэг хуулийн зүйл, зөвлөлөх зөвлөл/шийдвэрийг олон нийтэд нээх боломжтой юу?
• Нөмрөгийн дархан цаазат газрын зэрлэг амьтны тоо 2018, 2022 оны урагшийн судалгаагаар тооцоогдсон бол, 2026 оны түймэрийн дараа амьтны тоо, тархалан байршил, нүүдэл зэрэг талаар шинэ тоолол, мониторингын үр дүн байна уу?
• 629 сая төгрөгийн зардлыг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргах нь тусгай захиргааны зардал (contingency fund) эсвэл нэмэлт тусламжийн санхүүгийн механизмын дотор яаж багтаагдсан бэ? Зардалд өвсний үнэ, тээвэрлэлт, ажиллагаа, хяналт яаж хуваагдсан бэ?
• Хяналт хэрэгжүүлэх газраас Засгийн газрын шийдвэр дунд, доод шатанд "гацаж, замхарч" байгаа гэж тодорхойлосон ямар нэгэн шийдвэр, албан тушаалт, салбарт шалгалт хийгдсэн бэ? Шалгалтын дүгнэлтийг олон нийтэд нээх боломжтой юу?