Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн хөрөнгийг үр ашигтай захиран зарцуулах, хяналт хариуцлагыг сайжруулах чиглэлээр Засгийн газарт Зөвлөмж хүргүүлэв

Гол баримт

Авлигатай тэмцэх газраас (АТГ) Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн (ЭМДС) 2024–2026 оны хөрөнгийн зарцуулалт, санхүүжилт олголтод дүн шинжилгээ хийж, Ерөнхий сайд Н.Учрал, Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугар, Сангийн сайд З.Мэндсайхан, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир нарт 5 зүйл бүхий албан ёсны зөвлөмж хүргүүллээ. Шалгалтаар сангийн орлого, зарлагын тэнцвэр алдагдсан, нийт нэхэмжлэлийн талаас бага хувийг хянадаг, хувийн 11-хэн эмнэлэгт нийт санхүүжилтийн тал шахам хувь төвлөрсөн, хууль бус журам болон бүртгэлгүй захиргааны актуудаас үүдэн төсөвт эрсдэл үүссэн ноцтой нөхцөл байдлууд илэрчээ.

Тоон задлан шинжилгээ

• Төсвийн өсөлт ба тэнцвэргүй байдал: ЭМДС-гийн батлагдсан орлого 2024–2026 онд 1,9 тэрбум төгрөгөөс 2,7 тэрбум төгрөг болж 39.8 хувиар, батлагдсан зарлага 1,9 тэрбум төгрөгөөс 2,4 тэрбум төгрөг болж 27.2 хувиар өссөн байна. Гэвч орлогын төвлөрүүлэлт дутуу, зарлага нь 100 хувь гүйцэтгэлтэй гарч байгаа нь сангийн төлбөрийн чадварт шууд эрсдэл үүсгэжээ.
• Хяналтын хангалтгүй түвшин: 2025 оны 1-р сараас 2026 оны 7-р сарын хооронд ирсэн нийт нэхэмжлэлийн дөнгөж 29.9–46.6 хувьд л түүвэрчилсэн хяналт тавьж, үүнээс ердөө 3.9–8.4 хувьд хасалт хийсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, нийт нэхэмжлэлийн 53–70 хувь нь нарийвчилсан хяналтгүйгээр санхүүжсэн байх магадлалтай байна.
• Хувийн эмнэлгүүдийн хэт төвлөрөл: Тус хугацаанд лавлагаа шатлалд улсын болон хувийн эмнэлгүүдийн санхүүжилт 4-өөс 12 дахин ялгаатай гарчээ. Мөн нийт 192 хувийн эмнэлэгт 557,9 тэрбум төгрөг олгосноос 47 орчим хувийг нэр бүхий ердөө 11 эмнэлэг дангаараа авсан бол үлдсэн 53 хувийг 181 эмнэлэг хуваан авчээ.

Пи-ар ба бодит байдал

Эрүүл мэндийн салбарын реформ, иргэн бүрд хүрэх тусламж үйлчилгээний хүртээмж нэмэгдсэн тухай албаныхан мэдээлдэг ч бодит байдал дээр ЭМДС-гийн санхүүжилт хэдхэн монопол хувийн эмнэлэг рүү чиглэж буйг тоо баримт харууллаа. Мөн тусламж үйлчилгээ бодитоор үзүүлсэн эсэх, оношилгоо зохистой хийгдсэн эсэхийг баталгаажуулах бодит хяналтын механизм дутмаг байгаагаас даатгуулагчдын шимтгэлийн мөнгө хяналтгүй урсах нөхцөл бүрджээ.

Анхаарах эрсдэл

1. Эрх зүйн ноцтой зөрчил: Эрүүл мэндийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн 2017–2026 онд баталсан 31 тогтоол хүчинтэй байгаагаас ердөө 7 тогтоол, агентлагийн даргын 1 тушаал л улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэгдсэн байна. Бүртгэлгүй дүрэм журмаар ажилласнаас болж шүүхийн маргаан үүсэж, төсвөөс төлөвлөөгүй зардал гарч эхэлсэн байна.
2. Эх олонлогийн хасалтын зөрчил: ЭМДЕГ-ын даргын 2025 оны А/30 дугаар тушаалаар баталсан журам нь Захиргааны ерөнхий хуульд заасан бодит байдлыг тогтоох зарчимтай зөрчилдөж, шалгагдаагүй нэхэмжлэлд санхүүгийн үр дагавар үүсгэж байна.
3. Сангийн дампуурлын аюул: Орлого дутуу бүрдэж, зарлага өндөр байгаагаас сангийн нөөц дундаж, улмаар иргэдийн эрүүл мэндийн нэн шаардлагатай тусламж үйлчилгээний санхүүжилт тасалдах эрсдэлтэй байна.

Иргэд асуух ёстой асуултууд

• Нийт 557,9 тэрбум төгрөгийн 47 орчим хувийг дангаараа авсан хувийн 11 эмнэлэг нь ямар нэртэй, эцсийн өмчлөгчид нь хэн бэ?
• ЭМДЕГ ямар шалтгаанаар эмнэлгүүдээс ирсэн нэхэмжлэлийн талаас илүү хувийг хяналтгүйгээр санхүүжүүлж ирсэн бэ?
• Улсын бүртгэлд бүртгүүлээгүй, хууль бус тогтоол шийдвэрүүдээс үүдэлтэй шүүхийн маргаанд сангийн төсвөөс хэчнээн төгрөгийн хохирол гарав, үүнийг холбогдох албан тушаалтнуудаар төлүүлсэн үү?
• Улсын болон хувийн эмнэлгүүдийн хооронд санхүүжилт 4-өөс 12 дахин ялгаатай гарсан бодит шалгуур, тарифын үндэслэл юу вэ?
• Засгийн газар болон салбарын сайд нар АТГ-аас өгсөн зөвлөмжийн дагуу 2026 оны 12 дугаар сарын 10-ны дотор ямар бодит өөрчлөлт хийх вэ?