АЛБАНИ: Дэлхийн анхны хиймэл оюун ухаант
AI хураангуй · Google Gemini · gemini-flash-lite-latest
- Албани улс төрийн тендерийг авлигаас ангижруулах зорилгоор дэлхийн анхны хиймэл оюун ухаант сайд Диеллаг танилцуулсан билээ.
- Гэвч уг хиймэл оюун ухааныг хөгжүүлсэн Үндэсний мэдээллийн нийгмийн агентлаг (AKSHI)-ийн удирдлагууд томоохон авлига, тендерийн хэрэгт холбогджээ.
- Энэхүү хэрэгтэй холбоотойгоор 40 сая гаруй евро буюу ойролцоогоор 166 тэрбум төгрөгийн үнэ бүхий хөрөнгийг битүүмжилсэн байна.
AIБаримт (Facts)
- Огноо: 2026-10-21
- Байгууллага: Авлигатай тэмцэх газар (iaac.mn), Үндэсний мэдээллийн нийгмийн агентлаг (AKSHI), OCCRP, SCiDEV Center
- Хүний нэр: Эди Рама, Эрйон Куррай
- Мөнгөн дүн: 40 сая гаруй евро (ойролцоогоор 166 тэрбум төгрөг)
Пи-Ар Шүүлтүүр (Spin Detector)
Илэрхий пи-ар илрээгүй.
Баримт (Facts)
- Огноо: 2026-10-21
- Байгууллага: Авлигатай тэмцэх газар (iaac.mn), Үндэсний мэдээллийн нийгмийн агентлаг (AKSHI), OCCRP, SCiDEV Center
- Хүний нэр: Эди Рама, Эрйон Куррай
- Мөнгөн дүн: 40 сая гаруй евро (ойролцоогоор 166 тэрбум төгрөг)
⚡ Гүнзгий шинжилгээ · Google Gemini · gemini-flash-latest
Гол баримт
Албани улс төрийн тендерийг авлигаас 100 хувь ангид байлгах зорилгоор “Диелла” хэмээх дэлхийн анхны хиймэл оюун ухаант сайдыг бүтээснээ зарласан билээ. Гэвч уг системийг хөгжүүлсэн төрийн гол байгууллага болох Үндэсний мэдээллийн нийгмийн агентлаг (AKSHI)-ийн удирдлагууд гэмт бүлэглэлтэй хуйвалдаж, тендерийн сонгон шалгаруулалтыг зориуд гажуудуулсан хэрэгт сэжиглэгдэн шалгагдаж эхэлжээ. Тусгай прокурорын мэдээлснээр хахуулийн мөнгийг бэлнээр, дарсны хайрцагт хийж дамжуулсан гэх ноцтой баримт дурдагдсан ба мэдээллийн технологийн хоёр компанийн эзэд, цагдаагийн удирдах албан тушаалтан хүртэл уг схемд холбогдоод байна.
Тоон задлан шинжилгээ
- 166 тэрбум төгрөг (40 сая гаруй евро): Тус хэрэгтэй холбогдуулан шүүхийн шийдвэрээр үл хөдлөх хөрөнгө, тээврийн хэрэгсэл, бэлэн мөнгө болон банкны дансанд байсан нийт 40 гаруй сая евро буюу 166 тэрбум төгрөгийн үнэ бүхий хөрөнгийг битүүмжилсэн байна.
- Хамрах хүрээ: Хэрэгт AKSHI-ийн захирал, дэд захирлаас гадна МТ-ийн салбарын 2 компанийн эзэд (нэг нь Францад шилтгээнтэй бөгөөд тэндээ баривчлагдсан), мөн нийслэл хотын Цагдаагийн албаны дэд дарга сэжиглэгдэн шалгагдаж байгаа нь авлигын сүлжээ төрийн олон байгууллагыг хамарсан байж болзошгүйг харуулж байна.
Пи-ар ба бодит байдал
- Пи-ар амлалт: Ерөнхий сайд Эди Рама хиймэл оюун ухаант Диеллаг төрийн тендерийг "100 хувь авлигаас ангид" болгоно хэмээн олон улсад зарлаж, технологийн шийдлийг авлигын эсрэг шидэт балаар сурталчилсан.
- Бодит байдал: Технологи өөрөө бие даасан шударга байж чадахгүй бөгөөд түүнийг хөгжүүлэгч, удирдан ажиллуулагч албан тушаалтнууд нь өөрсдөө авлигын сүлжээ байгуулсан гэх үндэслэлээр шалгагдаж байна. Диеллаг авлигатай тэмцэх нүүр царай болгосон ч цаана нь төрийн эрх мэдлийг урвуулан ашиглах үндсэн асуудал хэвээр үлджээ.
Анхаарах эрсдэл
- Технологийн халхавч доорх авлига: Төрийн байгууллагууд цахимжилт, хиймэл оюун ухааныг сурталчилж, бодит системийнхээ хаалттай байдлыг нуун далдлах эрсдэлтэй.
- Өгөгдөл ба алгоритмын манипуляци: Хиймэл оюунд өгөгдөл оруулж буй хүмүүс өөрсдөө ашиг сонирхлын зөрчилтэй тохиолдолд тендерийн сонгон шалгаруулалтыг мэдэгдэхгүйгээр нэг талд ашигтайгаар эргүүлэх алгоритмын эрсдэл бий болно.
Иргэд асуух ёстой асуултууд
- AKSHI агентлагийн удирдлагууд хэчнээн төрийн тендерийг хууль бусаар гажуудуулж нэгэн бүлэглэлд давуу эрх олгосон бэ?
- Авлигын хэрэгт холбогдсон албан тушаалтнуудын хөгжүүлсэн хиймэл оюуны системд өөрсдийн ашиг сонирхлыг хамгаалсан код, алгоритм шингэсэн эсэхийг хөндлөнгийн мэргэжилтнүүдээр шалгуулсан уу?
- Битүүмжлэгдсэн 166 тэрбум төгрөгийн (40 сая евро) хөрөнгө хэрхэн бүрдсэн, үүнд төрийн төсвийн ямар санхүүжилтүүд багтсан бэ?
- Хиймэл оюун ухааны шийдвэр гаргах үйл явц, өгөгдлийн ил тод байдлыг иргэд, хөндлөнгийн шинжээчид хянах боломжийг хуулиар хэрхэн баталгаажуулсан бэ?
AIХолбогдох хүмүүс
Байгууллагууд
Эх текст (албан ёсны)
2026 оны 10-р сарын 21-нд нийтлэгдсэн. Цэвэрлэсэн текстийн SHA-256 хэш: хэн ч эх хуудсыг дахин татаж шалгах боломжтой.
8 сарын 20, 2026
292
АЛБАНИ: Дэлхийн анхны хиймэл оюун ухаант "сайд" Диеллаг бүтээсэн төрийн агентлаг томоохон авлигын хэрэгт холбогджээ
Өнгөрсөн намар Албани улс дэлхийн анхны хиймэл оюун ухаант “сайд”-аа танилцуулж, олон улсын анхаарлыг татсан юм.
Албани хэлээр “нар” гэсэн утгатай Диелла нь анх энгийн чатбот хэлбэрээр ажиллаж байсан боловч хожим сайдын түвшний үүрэг хүлээх болсон байна. Ерөнхий сайд Эди Рама түүний гол үүргийг “төрийн тендерийг 100 хувь авлигаас ангид байлгах” хэмээн тодорхойлсон байна. Уламжлалт хувцас өмссөн хиймэл оюун ухаант энэ дүр парламентад хандсан анхны үгэндээ “Надад хувийн эрх ашиг, зорилго байхгүй. Надад зөвхөн мэдээлэл, мэдлэгийн эрэл хайгуул, мөн ялгаварлал, танил талын харилцаа, авлигаас ангид иргэддээ үйлчлэхэд зориулагдсан алгоритм байгаа” гэж хэлж байлаа.
Диелла нь Албанийн олон жилийн турш шийдэгдэхгүй байсаар ирсэн авлигын асуудлыг үнэхээр шийдэж чадах эсэхэд олон хүн эргэлзэж байв. Эдгээр эргэлзээ үндэслэлгүй биш байжээ. Мэргэжилтнүүд Диеллаг авлигатай тэмцэх хэрэгсэл болгон ашиглах Албанийн төлөвлөгөөнд хэд хэдэн сул тал байгааг анхааруулж байна. Тухайлбал, хиймэл оюун ухаанаас гарч буй мэдээлэл угаасаа төвийг сахисан зүйл биш, энэ технологийг хэрхэн ашиглах талаар өнөөг хүртэл ил тод мэдээлэл бага байна.
Харин түүнээс ч илүү анхаарал татаж буй зүйл нь Диеллаг бүтээсэн төрийн байгууллага өөрөө томоохон авлигын хэрэгт холбогдсон явдал юм. Авлигын эсрэг прокуроруудын мэдээлснээр Диеллаг хөгжүүлсэн төрийн агентлаг болох Үндэсний мэдээллийн нийгмийн агентлаг (AKSHI)-ийн удирдлагууд тендерийн шалгаруулалтыг зориуд гажуудуулж, нэгэн гэмт бүлэглэлд давуу эрх олгосон гэж сэжиглэж байна. Уг бүлэглэл энэ давуу байдлаас ашиг хүртсэн гэж үзэж байна.
Шүүгчийн баталсан шүүхийн тогтоолд бичсэнээр тусгай прокурорууд AKSHI-ийн албан тушаалтнуудыг хахууль хүлээн авсан гэж буруутгаж байгаа бөгөөд энэ хахуулийн дунд бэлэн мөнгөөр дүүргэсэн дарсны хайрцаг ч байжээ. Мөн тэрхүү тогтоолд агентлагийн захирал, орлогч захирал хоёрыг тендерийн дүрэм зөрчсөн, гэмт бүлэглэлтэй хамтран ажилласан гэж буруутгасан байна.
Мэдээллийн технологийн нэр бүхий хоёр компанийн эздийг ч мөн энэ схемийг зохион байгуулж оролцсон хэргээр буруутгасан. Тэдний нэгийг өнгөрсөн сард Францад баривчилсан бөгөөд түүнийг тэнд шилтгээн эзэмшдэг болох нь тогтоогджээ. Харин Тираны цагдаагийн албаны орлогч даргыг бүлэглэлийн хууль бус үйл ажиллагааг нуун далдалсан эсвэл түүнтэй хамтран ажилласан гэж сэжиглэн, мөрдөн шалгах ажиллагаа дуустал ажлаас нь түр чөлөөлсөн байна. AKSHI, засгийн газар, түүнчлэн буруутгагдсан бизнесмен, албан тушаалтнуудын өмгөөлөгчид OCCRP-ийн асуултад хариулаагүй. Мөрдөн шалгалт одоо ч үргэлжилж байгаа тул хэнд ч албан ёсны ял хараахан тулгаагүй байна. Нийтдээ эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр энэ хэрэгтэй холбоотой 40 сая гаруй евро (ойролцоогоор 166 тэрбум төгрөг)-ийн үнэ бүхий хөрөнгийг үл хөдлөх хөрөнгө, тээврийн хэрэгсэл, банкны данс, бэлэн мөнгийг оролцуулан битүүмжлэхийг тушаажээ.
Диеллаг бүтээх ажил нь авлигын схемд холбогдсон тендерүүдийн нэг байгаагүй. Гэхдээ түүнийг бүтээсэн агентлагийн хамгийн дээд шатанд ч авлига хүрсэн гэх энэ хэрэг явдал засгийн газрын “энэ технологиор авлигатай илүү өргөнөөр тэмцэнэ” гэсэн төлөвлөгөөнд эргэлзээг улам нэмэгдүүлжээ.
Албани Европын Холбоонд элсэхийн тулд авлигыг үндсээр нь устгах ёстой гэсэн Брюсселийн шахалтад удаан хугацаанд өртсөөр ирсэн. Энэ AKSHI-ийн хэрэг гарахаас өмнө гаргасан Европын Холбооны сүүлийн үеийн үнэлгээгээр ч төрийн салбар дахь авлигын түвшин өндөр хэвээр байна гэж дүгнэсэн байв. “Хамгийн боловсронгуй хиймэл оюун ухаан ч гэсэн зөвхөн түүнийг бүтээж, ажиллуулж, хөгжүүлж буй хүмүүсээс шалтгаалж сайн эсвэл муу байдаг” гэж Тиранагийн “SCiDEV Center” судалгааны хүрээлэнгийн дижитал шилжилтийн мэргэжилтэн Эрйон Куррай OCCRP-д ярьжээ. “Хэн өгөгдлийг оруулж байна, хэн түүний үнэн зөвийг шалгаж байна вэ? Алдаа, худал мэдээллийг шийдвэр болохоос өмнө хэн барьж чадах вэ? Ийм системийг хөгжүүлэгч хүмүүс л түүнийг сайжруулж, эсвэл мэдэгдэхгүйгээр доройтуулж чадна” гэж тэрээр нэмж хэлэв.
Балканы орнуудын дижитал эрх, аюулгүй байдлын чиглэлээр ажилладаг ашгийн бус байгууллага “SHARE Foundation”-ийн Дижитал бодлогын зохицуулагч Бoян Перков ч мөн адил “төрийн авлигатай тэмцэх асуудлыг ямар нэгэн “шидэт” технологи, ялангуяа хиймэл оюун ухаанаар дангаар шийдвэрлэх боломжгүй” гэж анхааруулав. Технологийн шинэ хэрэглээний тухай сүр дуулиантай зарлалууд ихэвчлэн нийгэмд урт хугацаанд бодит ашиг өгөх стратегийн төлөвлөгөөний нэг хэсэг байхаас илүү “улстөрчдийн сурталчилгаанд ашиглагддаг” гэж тэрээр нэмж хэлсэн байна. Харин нийгэм хууль дээдлэх зарчимд тулгуурласан жинхэнэ засаглалын механизмаа бий болгох ёстой гэж үзжээ.
Эх сурвалж: https://www.occrp.org/en/feature/albanias-cheerful-ai-minister-is-the-product-of-a-government-agency-under-investigation-for-massive-corruption